To rozdział poświęcony głównie teorii oraz ćwiczeniom mającym na
celu łatwiejsze wprowadzenie tej teorii do zastosowań praktycznych,
czyli gry. Opiszę tu interwały, budowę prostych akordów i sposoby
ich ogrania na basówce, a także proste schematy rytmiczne. Do wszystkiego
będą oczywiście ćwiczenia i wprawki w GP3, tym razem jednak większość
z nich pochodzić będzie z mojej chorej wyobraźni, najwyżej niektóre
znajdą swoje korzenie w zagrywkach wielkich bejsmenów.
Interwały
Interwały to inaczej odległości pomiędzy dźwiękami, czy inaczej różnica
pomiędzy wysokością dwóch dźwięków. Mamy następujące interwały:
Pryma - to odległość równa 0. Prymą dźwięku A jest
dźwięk A. Stąd bas "prymkujący" czy "grający prymę",
to bas który gra tylko podstawy akordów, nie dodając żadnych dodatkowych
dźwięków (w rozdziale drugim był to np. przykład "29 Palms",
"Every Breath You Take", czy "Pride").
Sekunda - wyróżniamy sekundę małą (odległość pół
tonu) i wielką (dwa półtony). Dla dźwięku A będą to odpowiednio Bb
(sekunda mała) i B=H (sekunda wielka). Ćwiczenie
Tercja - bardzo ważny i często stosowany interwał.
Istnieje tercja mała (3 półtony) i wielka (4 półtony). Dla dźwięku
A będą to dźwięki C i Cis. Interwał ten ma bardzo duże znaczenie dla
budowy akordów, dlatego warto go poćwiczyć. Ćwiczenie
na tercje zostało już podane w rozdziale 1.
Kwarta - istnieje kwarta czysta (5 półtonów) i zwiększona
(6 półtonów). Kwarta zwiększona to inaczej tryton, który w zamierzchłych
czasach był dźwiękiem utożsamianym z diabłem :) Dziś to bawi, ale
niegdyś kompozytor mógł za kwartę zwiększoną spłonąć na stosie. Ćwiczenie
Kwinta - znany i lubiany interwał (7 półtonów),
dobrze brzmiący zarówno w akordach durowych i molowych. Bardzo często
stosowany ze względu na swoją uniwersalność - w muzyce rockowej niemal
zawsze można go bezpiecznie zagrać mając pewność, że zabrzmi. W jazzie
to już różnie bywa. Ćwiczenie
Seksta - istnieje seksta mała (zwana przez niektórych
kwintą zwiększoną...8 półtonów) i wielka (9 półtonów). Ćwiczenie
Septyma - wyróżniamy septymę czystą (10 półtonów)
i zwiększoną (11 półtonów). Są to interwały bardzo istotne dla budowy
bardziej złożonych akordów jak i dla gry solowej. Proste ćwiczenie
Oktawa - to szczególnie popularny interwał w grze
techniką kciukową, ale także palcową. Oktawa to odległość 12 półtonów,
a więc dźwięk o tej samej nazwie co pryma. Oktawą od A jest również
dźwięk A. Ma to duże znaczenie z punktu widzenia harmonii - zagranie
oktawy jest zawsze bezpieczne. To, w której oktawie zagramy dźwięk
uzależnione jest tylko brzmieniem, które chcemy uzyskać. Najlepiej
wróć do rozdziału 2 i popróbuj w poznanych tam utworach pograć nieco
w innych oktawach - usłyszysz, że to wszystko brzmi. Przykład
- ma na celu pokazanie gdzie te oktawy leżą, nie musisz go na razie
grać :)
Nona - mała (13 półtonów) i wielka (14 półtonów).
Potrafi zabrzmieć bardzo nastrojowo nawet na basie :) Przykład
Dalej mamy decymy, undecymy, duodecymy, tercdecymy... W zasadzie
łatwo dostrzec analogię do podanych przykładów, stąd nie widzę potrzeby
szczegółowego ich omawiania.
Akordy
Jak już w poprzednich rozdziałach wspominałem, akordy to zbiory dźwięków
o określonych zależnościach harmonicznych. Powszechnie obowiązuje
tercjowa budowa akordów. Tzn. budujemy akord dodając do prymy kolejne
tercje. Załóżmy, że prymą będzie C. Jeśli chcemy otrzymać akord durowy,
dodamy do niego najpierw tercję wielką, a do niej tercję małą (czyli
kwintę od C). Akord C-dur będzie się więc składał z dźwięków : C-E-G.
Akord molowy tworzymy odwracając tercje - najpierw dodajemy małą,
potem wielką : C-Eb-G. Uwidacznia się fakt, że akordy molowe od durowych
różnią się tylko pierwszą tercją, bo trzeci dźwięk (druga tercja)
zawsze jest kwintą od prymy (dla C jest to dźwięk G). Oczywiście możemy
dodać oktawę dowolnego ze składowych dźwięków akordu, możemy nawet
zastąpić tercję małą np. decymą (na basie zwykle brzmi to lepiej)....
Możemy też zbudować akord na samych tercjach małych (tzw. zmniejszony
- diminished) lub wielkich. Jednak do brzmienia takich akordów trzeba
się przyzwyczaić :)
A co oznacza zapis Am7? To akord A, molowy (tercja mała), a cyfra
7 oznacza tu nic innego jak dodaną septymę. W jego skład będą więc
wchodzić dźwięki A-C-E-G. Dość trudno zagrać te wszystkie dźwięki
na raz na basie, stąd możemy wywalić np. dźwięk E. Jako kwinta i tak
niewiele wnosił do brzmienia, jedynie więcej hałasu... Będzie więc
A-C-G.
Generalnie - dodane do symboli akordów cyfry oznaczają dodane interwały.
7+ to septyma wielka, 9 to nona, etc. Natomiast F7+9 to akord F-dur,
z septymą wielką i noną jednocześnie, choć bas pewnie nie zagra wszystkich
dźwięków składowych tego akordu.
Przykład na dość klasyczno - solowe ogranie akordów. Kliknij
Blues molowy - bardzo proste acz skuteczne ogranie prymą i tercją
małą. Kliknij
Granie bluesa durowego chwytami na basie - Kliknij
W tym rozdziale na tym zakończę, choć to tylko zupełne podstawy.
Akordy pojawiają się w zasadzie zawsze gdy mowa o harmonii, a harmonia
to ogromna nauka...
Podstawy rytmiki
Bas jest obok perkusji podstawowym instrumentem rytmicznym zespołu.
Pełni zwykle rolę łącznika pomiędzy perkusją a instrumentami budującymi
harmonię i melodykę utworu. Stąd basista musi mieć duże pojęcie zarówno
o melodyce, harmonii oraz - chyba w największym stopniu - rytmice.
Najpierw kilka podstawowych pojęć z zakresu rytmiki:
- Tempo - określa - jak sama nazwa wskazuje - tempo
wykonania utworu. Wyrażane jest w BPM (beats per minute - uderzenia
na minutę). Zakres tempa to zwykle 40 - 240 BPM. Łatwo policzyć, że
tempo 60 BPM to jeden beat na sekundę. Jeden beat odpowiada jednej
ćwierćnucie (o tym za chwilę), a więc w tempie 60 BPM, takt w metrum
4/4 będzie trwał 4 sekundy... Generalnie, w zespole należy dążyć do
tego, aby tempo nie zmieniało się przez cały czas trwania utworu,
co jest o tyle trudne, że człowiek ma naturalną tendencję do przyspieszania.
Zadanie trzymania równego tempa spoczywa przede wszystkim na perkusiście,
ale powinni o tym myśleć wszyscy członkowie zespołu. Tym bardziej,
że młodzi perkusiści lubią kończyć przejścia w tempie zupełnie innym
niż je zaczęli...
- Metrum - inaczej podział. Określa długość trwania
jednego taktu utworu. Standartowo, w muzyce popularnej stosowane jest
metrum 4/4 (liczymy raz, dwa, trzy, cztery, raz dwa, trzy cztery).
Walczyki gra się w metrum 3/4. W muzyce fusion, jazzowej, progresywno
rockowej występują często bardziej skomplikowane podziały - 5/4, 13/8,
etc... Jak czytać taki zapis metrum (x/y)? Druga liczba (y) określa
wartość rytmiczną, w której będziemy liczyć metrum. Jeśli jest to
4, to będą to ćwierćnuty, jak 8, to ósemki, itd.. Pierwsza liczba
(x) mówi nam, ile wartości y mieści się w takcie. Czyli zapis 4/4
oznacza, że w takcie są 4 ćwierćnuty. 5/4 to 5 ćwierćnut. 13/8 to
13 ósemek, itd..
- Wartości rytmiczne - to inaczej długości dźwięków.
Załóżmy, że mamy takt 4/4. Ma on z założenia 4 ćwierćnuty. 4 ćwierćnuty
to inaczej 2 półnuty. A 2 półnuty to 1 cała nuta. W drugą stronę,
4 ćwierćnuty to 8 ósemek, 16 szesnastek, 32 trzydziestodwójki, itd.
Przykład. Oczywiście nie
musimy zagrać wszystkich wartości rytmicznych w takcie. Wiele z nich
można pominąć, grając zamiast dźwięków pauzy. (Choć pauzę trudno zagrać,
bo oznacza ona dokładnie ciszę, to potraktowanie pauzy jako dźwięku
o określonej wartości rytmicznej ma korzystny wpływ na umiejscowienie
jej w rytmie. Np. Jeśli masz zagrać jedną ósemkę, po czym zrobić pauzę,
to łatwiej będzie Ci określić gdzie kończy się ta ósemka, jeśli pauzę
potraktujesz właśnie jako dźwięk, który trzeba zagrać). W ten sposób
można stworzyć naprawdę fajne beaty i groovy. Przykład.
Istnieją też nieparzyste wartości rytmiczne - w końcu kto powiedział,
że nutę można dzielić tylko na 2,4,8,16.. części? Dzieli się ją też
na 3,6,12.. (tzw. triole), 5,10... (kwintole), 7, 14... (septole).
Kwintole i septole to rzadko spotykane podziały. Triole natomiast,
występują bardzo powszechnie. Przykład
Basista w zespole powinien przede wszystkim koncentrować się na
stopie perkusji. W zasadzie każda uderzenie stopy powinno być również
zagrane przez bas. Dodatkowo, basista może też zaakcentować werbel,
akcenty na blachach, czy - jak np. Adam Clayton z U2 - grać równo
z hihatem (ósemki, szesnastki, etc.), akcentując stopę i werbel poprzez
zagranie mocniejszego dźwięku. Może także skupić się na akcentach
stopy i dodawać pewne zagrywki, niekoniecznie akcentowane przez perkusję.
Generalnie, celem jaki należy osiągnąć jest mocno osadzony puls. Przykład,
Przykład 2 - "Come On,
Come Over - Jaco Pastorius" (fragment)
To tyle na ten rozdział, Zapraszam do rozdziału 4!
