Rozdział 2 - gramy proste kawałki

Zwykle na tym etapie basista ma mniejszą ochotę na przyswajanie sobie teorii i żmudne ćwiczenie skal w różnych pozycjach, a większą na zagranie jakiegoś fajnego kawałka. Dlatego w tym rozdziale opiszę elementy niezbędne (czy jak kto woli - bardzo przydatne) w grze z rozpoczynającym karierę zespołem. Po przebrnięciu przez ten rozdział będziesz w stanie zagrać z kapelą kilka rockowych standardów.

Sprawa pierwsza, to kwestia notacji muzycznej. Już w poprzednim rozdziale poznałeś bardzo intuicyjną tabulaturę (pliki gp3 zapisane są właśnie w ten sposób). Istnieje jeszcze zapis nutowy, który na razie (na powiedzmy kilka lat) możesz sobie darować, bo nie będzie Ci do niczego potrzebny. Nawet jeśli będziesz miał zagrać "z kartki", to prędzej dostaniesz zapis akordowy, aniżeli nutowy (w razie czego zwykle w nutowym są też zapisane akordy). Czym jest akord? Akord to grupa kilku dźwięków (podobnie jak gama). Dźwięki akordu można zagrać na raz (jak to zwykle robią harcerze przy ogniskach, grając tzw. chwyty gitarowe), lub ... nie na raz :) Rzecz w tym, że akord można ograć na wiele sposobów - można jego dźwięki zagrać po kolei, można najpierw zagrać dźwięk basowy, potem dodać wiolinowe, etc.. Pomysłów jest mnóstwo.

Jak ograć akord będąc początkującym basistą? Najlepiej zagrać jego PRYMĘ. Pryma, to pierwszy dźwięk składowy akordu, od którego cały akord bierze swoją nazwę. Np. prymą akordu C-dur będzie dźwięk C, prymą akordu Fis-moll, będzie dźwięk Fis, itd.. To samo dotyczy akordów bardziej złożonych, jak np. A7+9, Fmaj7sus4, itd.. Pryma akordu jest więc najczęściej granym przez bas dźwiękiem. Szczególnie popularne są "prymkujące" linie basu w muzyce rockowej, w której zresztą zwykle brzmią one najlepiej. Posłuchajcie np. Adama Claytona z U2 - on gra niemal wyłącznie prymy, do tego zazwyczaj w bardzo prostym, ósemkowym podziale. A wierzcie mi - potrafi zagrać dużo więcej :)

Tak więc, jeśli gitarzysta mówi, że zwrotka utworu xxx składa się z akordów | Am | F | G | E |, to możesz spokojnie zagrać dźwięki A, F, G, E. Tu może nasunąć się pytanie - jak znaleźć te dźwięki? Poniżej umieściłem diagram rozmieszczenia dźwięków na progach gitary basowej. Jest też link do wersji .pdf, którą można otworzyć w programie Adobe Acrobat Reader (ściągnąć go można za darmo tu ) i wydrukować. Polecam nauczenie się położenia wszystkich dźwięków na gryfie na pamięć. Nie jest tego aż tak dużo, a na dalszym etapie gry na basie będzie niemal niezbędne.

Pamiętaj! Amerykańskie B to polskie H, a amerykańskie Bb to polskie b!

Tu kilka uwag na temat notacji muzycznej - końcówki "is" dodajemy do dźwięku podnosząc go o pół tonu. Tak więc np. G podniesione o pół tonu to Gis, C podniesione o półtonu to Cis. Obniżając dodajemy końcówkę "es". Więc obniżone D to des, obniżone C to Ces, obniżone A to As. Oczywiście niektóre dźwięki mogą mieć kilka nazw. Dźwięk F to inaczej Eis, H można nazwać Ces, Gis to As.... Mało konkretne to nazewnictwo, ale cóż... Ja tego nie wymyśliłem :) Istnieją też inne możliwości zapisu podniesienia i obniżenia dźwięku, np. wywodzące się z zapisu nutowego krzyżyki i bemole. Dźwięk Fis można zapisać F#, Gis = G#, Cis=C#, Des=Db, Ges=Gb.... Dość często krzyżyki i bemole zapisuje się w indeksie górnym (Fb, G#). Teraz już wiemy, jak zagrać podany powyżej fragment piosenki: kliknij

Budową i zapisem akordów zajmiemy się później, teraz wypada zabrać się do grania. W tym rozdziale poznasz 10 standardów rockowych, które bez obaw możesz grać z niejedną kapelą. Prawdopodobnie znasz większość z tych numerów, a jeśli nie, to są to kawałki na tyle popularne, że nie powinieneś mieć problemów ze zdobyciem ich nagrań. Podane tu transkrypcje utworów nie są bardzo dokładne. Rzecz w tym, że basiści, którze je w oryginale nagrywali większość przygrywek i tak zaimprowizowali, na każdym koncercie grali je inaczej. Dlatego nie ma potrzeby zagrać ich identycznie - ważne, aby baza rytmiczno-harmoniczna pasowała do utworu, natomiast ozdobniki najlepiej dorobić samemu. Analizę ciekawych przygrywek znanych basistów przeprowadzimy w dalszych rozdziałach.

Kolejne utwory to:

1. Smells Like Teen Spirit - Nirvana
2. 29 Palms - Robert Plant
3. Sweet Home Alabama - Lynyrd Skynyrd
4. Money for Nothing - Dire Straits
5. Pride - U2
6. Every Breath You Take - Police
7. Black Magic Woman - Carlos Santana
8. Smoke on the Water - Deep Purple
9. Paranoid - Black Sabbath
10. Hey Joe - Billy Roberts (choć wszyscy znają ten numer zapewne z wykonania Jimiego Hendrixa).

Takie ograne standardy, ale wypada umieć je grać :) Poniższe transkrypcje są nieco uproszczone, ale powinno to tylko ułatwić ich wykonanie. Zwykle zresztą w przypadku początkujących zespołów muzycznych uproszczone wersje standardów brzmią lepiej niż nie uproszczone. Wiąże się to zwykle z mało precyzyjnym wykonaniem niektórych bardziej zawiłych, a mniej istotnych zagrywek. A jak to mawiał W. Pilichowski (bardzo mądrze zresztą) "lepiej nie zagrać kwiatka wcale, niż zagrać *** (kiepskiego)". Do roboty!

Ćwiczenia:

1. Smells Like Teen Spirit - Nirvana.

Partia basu w tym utworze składa się w zasadzie z dwóch riffów, oba ogrywają akordy | F Bb | G# C# |, tyle że w różnych podziałach. Jeśli w riffie granym na wstępie oraz refrenie masz problemy z zagraniem wszystkich dźwięków (bo są grane za szybko), to zagraj ich o połowę mniej. Wystarczy zagrać tylko akcenty, a więc pominąć możesz drugi, piąty i siódmy dźwięk taktu (możesz wykasować je w pliku GP3 i posłuchać jak to brzmi). Transkrypcję ściągnąłem z www.olga.pl . Kliknij

2. 29 Palms - Robert Plant

Tu partia basu jest tak prosta do zagrania, że zafundowałem Ci utrudnienie :> Nie ma transkrypcji! Za to podam Ci akordy, które są w tym utworze grane. Bas gra prymy tych akordów ósemkami. Odszukaj sobie odpowiednie dźwięki na schemacie gryfu i jazda.

Wstęp i zwrotka : | E | E | E | E | A | A | E | E |

Brejk w zwrotce : | C | x4

Refren : | G | D | G | C | G | D | E | C |

Most (taki z gitarką w tle) : | G | C | G | D | G | D | E | C |

Taki zapis powinien zmobilizować Cię do uważnego przesłuchania utworu, wyłapania zmian akordów i dostosowania się do tego, co jest aktualnie grane (a więc słuchania!). Jest to pewnego rodzaju wstęp do samodzielnego wykonania transkrypcji utworu. Umiejętność zagrania piosenki po akordach "z kartki" jest bardzo przydatna - nieraz zdarzy Ci się, że nawet nie dostaniesz kartki z zapisem, a jedynie ustną informację na temat budowy utwory, po czym wyrzucą Cię na scenę. Stąd warto ćwiczyć umiejętność zagrania "z biegu".

3. Sweet Home Alabama - Lynyrd Skynyrd

Tu powiem Ci jeszcze mniej :) Utwór zbudowany jest na 3 akordach : D, C, G. Ta informacja powinna Ci wystarczyć do sprawnego jego zagrania. Posłuchaj, pograj z nagraniem. Ważne jest słuchanie - czy to co grasz pasuje do reszty? Umiejętność słuchania kolegów z zespołu i ew. dostosowania się do następujących na koncercie zmian jest bardzo istotna - jeśli np. kolega gitarzysta się pomyli, to dobrze by było mu podegrać tak, żeby wszystko brzmiało. Jeżeli sam się pomylisz (zapominanie formy utworu to chyba najczęstsze wpadki muzyków), to wypada wrócić na właściwą drogę korzystając właśnie ze słuchu. Gdy gra się dużo numerów na jednej imprezie (do tego piwo jest za darmo....), często wypadają z głowy dźwięki, które należałoby zagrać. Stąd umiejętność szybkiej reakcji na niespodzianki jest ważniejsza od np. szybkiej gry tappingiem... Jeszcze raz : SŁUCHAJ.

4. Money For Nothing - Dire Straits

W tym utworze bas gra mniej dźwięków niż w poprzednich, ale chyba jest on i tak trudniejszy do zagrania. Bardzo ważny jest time - jeśli masz zagrać jeden krótki dźwięk w takcie, to zagraj go precyzyjnie, czysto i ładnym dźwiękiem. W tym utworze występują już nie tak banalne wartości rytmiczne, stąd ważne jest tupanie nogą do rytmu i uważne przećwiczenie partii basu w wolniejszych tempach, z metronomem. Zapisana transkrypcja jest nieco uproszczona w stosunku do tego, co zagrane jest na płycie. Kliknij

5. Pride - U2

Taki znany i lubiany kawałek. Całość grana jest na 4 akordach : | H | E | A | F# | plus most o strukturze : | H | D | E | F |. Utwór jest prosty do wykonania dla basisty (ot ósemki), ale jest okazją aby przyjrzeć się pracy prawej ręki. Czy gdy uderzasz jeden dźwięk 8 razy to brzmi on jak 8 dźwięków czy jak jeden długi? Szczególnie, gdy gra się głośno z zespołem, struny trzeba bić na tyle mocno, aby 8 identycznych dźwięków nie zlało się w jedną całość. Każdy musi być oddzielnie słyszalny, w celu wytworzenia charakterystycznego pulsu.

6. Every Breath You Take - The Police

Tu jak poprzednio - prosty harmonicznie i rytmicznie utwór wymaga dobrej artykulacji prawej ręki. Akordy do tego kawałka to :

| A | F# | D E | A / F# (raz jest grane A, raz Fis... posłuchaj sobie nagrania :) ) | - to jest zwrotka, most wygląda następująco: | D | C | A | A | H | E | refren natomiast : | F | G | F | G | F |... i tak dalej.

7. Black Magic Woman - Carlos Santana

To bardzo przyjemny numer do grania. Pojawia się w nim ciekawa figura basso ostinato (bas uporczywy - powtarzająca się do znudzenia zagrywka basu), którą ogrywane są kolejne akordy. Przy wykonaniu tejże figury trzeba zwrócić uwagę na precyzję rytmiczną, ale także na ładne i precyzyjne artykułowanie dźwięków (szczególnie trzeba unikać zjadania ostatniego dźwięku, choć wytrzymanie go do końca utrudnia życie i wymaga rozciągnięcia dłoni). Figura jest TU , tyle że zapisana jest tylko dla akordu Dm (d-moll). Trzeba ją ograć także w Am i Gm. Jak? Po prostu, zagrana w D zaczyna się od dźwięku D, po czym zagrane są odpowiednie dźwięki z gamy Dmoll. Aby zagrać ją np. w Am wystarczy zacząć grać ją od dźwięku A i pozostałe dźwięki przenieść o jedną strunę w dół. Dla Gm dodatkowo cofamy się o 2 progi. Poza tą częścią, gdzie grana jest ta figura, w porządku następującym : | Dm | Dm | Am | Am | Dm | Dm | Gm | Gm | Dm | Am | Dm | Dm |, grany jest na różne sposoby dźwięk D, ew. dodane są dźwięki z gamy Dmoll.

8. Smoke on the Water - Deep Purple

Ktoś tego nie zna? Zapisałem to nieco skrótowo, ale wystarczy aby się połapać. Kliknij

9. Paranoid - Black Sabbath

Trochę szybkiego grania, wymaga dobrego rozruszania paluchów prawej ręki. Jeśli do tej pory nie uderzałeś strun naprzemiennie dwoma palcami, to już wiesz na czym polega Twój błąd. Transkrypcję sciągnąłem z www.olga.pl. Jedna uwaga - w takiej muzyce dobrze jest grać na tak niskiej strunie jak to możliwe. Zamiast np. grać pustą strunę D, lepiej zabrzmi zagranie dźwięku D na 5 progu struny A. Struna A jest po prostu grubsza, stąd zabrzmi bardziej basowo, mocniej. Kliknij

10. Hey Joe - Billy Roberts

Ulubiony kawałek gitarzystów, znajduje się chyba w każdym podręczniku uczącym gry na gitarze :) Powtarzająca się sekwencja akordów to :

| C G | D A | E | E |

Proste, nieprawdaż? W pliczku GP3 zapisałem 2 sposoby ogrania tych akordów, jakie występują na nagraniu Jimiego Hendrixa. Naucz się ich, pograj je, pokombinuj z własnymi patentami na zagranie tego utworu. Kliknij

Na ten rozdział tu już wszystko. Możesz zachęcić kolegów z zespołu, aby nauczyli się grać wyżej wymienione kawałki - będziecie mieli co ćwiczyć na próbach, a ich opanowanie nie powinno być zbyt czasochłonne (stąd dość szybko będziecie mogli dać jakiś koncert dla znajomych czy coś... 10 kawałków to już sporo grania).

Zapraszam do rozdziału 3!